Συγγραφέας: Στέλλα Μελίνα Βασιλάκη

Η ‘γενιά του πολυτεχνείου’, για την οποία έχουν πολλά γραφτεί και ειπωθεί, έχει πάρει σχεδόν διαστάσεις μύθου. Υπήρξε όμως κάτι τελικά που διαφοροποίησε αυτή τη γενιά ή είναι απλά ένας όρος που κατασκεύασε η κοινωνία και που χρησιμοποιείται αξιωτικά ή απαξιωτικά ανάλογα με την περίπτωση και το νόημα που του αποδίδουν; Ποια είναι τελικά αυτή η γενιά του πολυτεχνείου και πως κρίνει τον εαυτό της; Τι περίμεναν άραγε κάποιοι από αυτή τη γενιά που τώρα τους κατηγορούν ότι ‘ξεπουλήθηκαν’; Το ΜΟΝΙΤΟΡ συνάντησε τέσσερις ανθρώπους που συμμετείχαν στις εξεγέρσεις του Πολυτεχνείου για να κάνουν τον δικό τους απολογισμό.

Νίκος Αλεξάκης, εκπαιδευτικός
Καταρχάς πρέπει να γίνει ένας διαχωρισμός της ‘γενιάς του πολυτεχνείου’ από αυτούς που πραγματικά συμμετείχαν στις εξεγέρσεις. Σίγουρα το πολυτεχνείο αφύπνισε τον κόσμο, τον έκανε πιο ριζοσπαστικό. Υπήρξε όμως μια ‘αυτόματη’ αξίωση αυτής της γενιάς γιατί ταύτισαν την ηλικία με την συμμετοχή στο Πολυτεχνείο. Από αυτή την άποψη η μυθοποίηση του πολυτεχνείου ίσως μας έκανε πολύ κακό, γιατί έτσι επαναπαύτηκαν πολλοί και αυτή η γενιά δεν ‘δούλεψε’ τον εαυτό της. Ήμασταν η γενιά που όλα μας ήρθαν εύκολα, και πολλοί καταξιώθηκαν εύκολα λόγω του Πολυτεχνείου.
Δεν θεωρώ ότι άλλαξε πολλά αυτή η γενιά. Οι νέοι τότε είχαν παρασυρθεί από συνθήματα. Πολλά είχαν γίνει συνθήματα-καραμέλα. Πολλοί ας πούμε έλεγαν ‘πιστεύω στην ισότητα ανάμεσα στα δύο φύλα’ αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το καταλάβαιναν πλήρως ή ότι το έκαναν πράξη. Έτσι αυτή η γενιά εύκολα παρασύρθηκε στη δίνη του λαϊκισμού και της απλοϊκότητας.
Τα στραβά δεν τα βλέπαμε, ή κάναμε πως δεν τα βλέπαμε λόγω βολέματος. Οι άνθρωποι που διαμόρφωσαν το πολιτικό σκηνικό της Ελλάδας μετά τη χούντα χρησιμοποίησαν το πολυτεχνείο χωρίς να έχουν απαραίτητα σχέση με αυτό.
Για να πούμε όμως και τα θετικά, ήμασταν η τελευταία γενιά που πιστεύει πραγματικά στη συλλογικότητα και γνωρίζει τη δύναμη της. Οι «ανώνυμοι» του πολυτεχνείου, αυτοί δηλαδή που συμμετείχαν στις εξεγέρσεις αλλά δεν επιδίωξαν κοινωνική ή πολιτική καταξίωση, περιθωριοποιηθήκαν εντελώς. Αυτοί οι άνθρωποι όμως ανέπτυξαν μια ηθική που τους ακολούθησε σε όλη τους τη ζωή. Δεν πιστεύω ότι είναι οι ίδιοι που σήμερα λαδώνουν και κλέβουν. Παραμένουν όμως ανώνυμοι, απλοί άνθρωποι, και στο περιθώριο.
Το στοίχημα της νεότερης γενιάς είναι να επιβάλει κανόνες στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, που θα ξαναφέρουν τον άνθρωπο στο προσκήνιο. Εμείς θα συμμετέχουμε στην προσπάθεια σας. Γνωρίζω ότι σε εμάς η αντίσταση ήταν πιο εύκολη, γιατί ο εχθρός ήταν ορατός και τα αιτήματα εφικτά. Σε εσάς τα πράγματα χάνονται, ο εχθρός δεν είναι πια ορατός και ξεκάθαρος.
Όμως να ξέρετε ότι καμία γενιά και κανένα γεγονός δεν αρκεί για να βολευτεί η κοινωνία. Γιατί όταν επαναπαύεται η κοινωνία πάμε πίσω.

Νινή Καπετανάκη, κοινωνιολόγος
Έχουμε μεγαλοποιήσει τη γενιά του Πολυτεχνείου. Για μένα αυτό που έγινε στο Πολυτεχνείο δεν είναι κάτι ηρωικό ή ιερό. Πιστεύω ότι έπαιξε μεγάλο ρόλο ο αυθορμητισμός και η επαναστατικότητα που χαρακτηρίζει τους νέους κάθε γενιάς. Αντιδρούσαμε γιατί αντιδρούσαν όλοι, η δύναμη της μάζας τότε ήταν μεθυστική. Και μέσα στη μάζα νιώθεις ότι κινδυνεύεις λιγότερο, τολμάς περισσότερα. Δεν ξέραμε όμως ακριβώς τι θέλαμε να βγάλουμε ούτε ξέραμε τι μας γινόταν. Φυσικά θέλαμε να πέσει η χούντα γιατί είναι πολύ σκληρό να είσαι νέος και να μην μπορείς να κάνεις τίποτα, να διαβάσεις μια εφημερίδα, να μιλήσεις, να δέχεσαι τέτοια καταπίεση. Από εκεί και πέρα δεν θεωρώ ότι κάναμε κάτι σημαντικό, που μετά το προδώσαμε. Το βασικό αίτημα ήταν να πέσει η χούντα, κι από εκεί και πέρα ο καθένας ήταν ενταγμένος στην δικιά του κλίκα. Από αυτή την άποψη για μένα δεν υπήρξε κάτι που διαφοροποίησε τη γενιά μας από τις προηγούμενες ή τις επόμενες. Τα γεγονότα και το πνεύμα της εποχής καθορίζουν το τι θα χαρακτηρίσει την κάθε γενιά. Κατά κάποιο τρόπο δηλαδή οι καιροί αποτυπώνονται πάνω στις γενιές.
Η ελληνική νοοτροπία είναι ξένη σε μένα, παρόλο που υποτίθεται ότι η γενιά μου συνέβαλε στην δημιουργία της. Σίγουρα το πολυτεχνείο ήταν μια ευκαιρία να μπει μια γενιά μαζικά στην εξουσία. Η Ελλάδα όμως ήταν ένα φτωχό βαλκανικό κράτος που ξαφνικά απέκτησε χρήμα, αλλά αυτό το χρήμα δεν αντιστοιχούσε στις δυνατότητες της. Η πλειοψηφία του κόσμου δεν ήταν έτοιμη να διαχειριστεί αυτό το χρήμα σωστά, γιατί ίσως δεν υπάρχει σεβασμός στο χρήμα που δεν έχεις δουλέψει. Μετά τη χούντα η Ελλάδα μπήκε στην Ευρώπη και σε ένα χείμαρρο εξελίξεων όπου η γενιά του πολυτεχνείου δεν έπαιζε πια μεγάλο ρόλο. Τα γεγονότα και οι εξελίξεις σε σχέση με το δυναμικό της χώρας ήταν πιο ισχυρά από την γενιά του πολυτεχνείου και από αυτούς που ίσως ήθελαν διαφορετική πορεία. Κι όπως κάθε χείμαρρος, κι αυτός που έπληξε την Ελλάδα είχε και νερό, είχε και λάσπες και σκουπίδια και πολλά άλλα πράγματα.

Κώστας Σηφάκης έμπορος & πολιτικός μηχανικός
Στο ξεκίνημα των εξεγέρσεων ο κόσμος στην Ελλάδα δεν ήταν γενικά θετικός απέναντι στους νέους. Πολλοί μας έλεγαν αλήτες και ΄γιεγιέδες’, γιατί και τότε ο κόσμος ήταν εφησυχασμένος και βολεμένος. Στο τέλος φυσικά, και ειδικά μετά το Πολυτεχνείο, αλλάξανε κάπως τα πράγματα.
Ορισμένοι μπορεί να θεωρηθεί ότι ‘εξαργυρώσανε’ την συμμετοχή τους στο πολυτεχνείο για να επωφεληθούν πολιτικά και κοινωνικά αλλά εγώ δεν συμφωνώ ότι προδώσανε τίποτα. Το γεγονός παραμένει ότι εκείνη τη στιγμή αγωνιστήκανε και κινδυνεύσανε πραγματικά, χωρίς να ξέρουν τι θα γίνει μετά. Αυτό δεν αλλάζει.
Το βασικό αίτημα ήταν η επαναφορά της δημοκρατίας να φύγει η χούντα, κι αυτός ο στόχος επιτεύχθηκε. Δεν ήταν σαν το κίνημα του Φιντέλ Κάστρο. Οπότε δεν καταλαβαίνω ποιά ιδεώδη θεωρούν μερικοί ότι προδώσανε και τι περιμένανε να κάνει αυτή η γενιά μετά. Γιατί κάποιοι θεωρούν ότι αφού κάναμε αυτό μετά έπρεπε οπωσδήποτε να κάνουμε και κάτι άλλο. Το βασικό αίτημα που εξέφρασε αυτό το κίνημα επιτεύχθηκε, δεν νιώθω ένοχος που έγινα επιχειρηματίας μετά, δεν ένιωθα τότε ότι έπρεπε να κάνω και κάτι άλλο, ούτε την ‘υποχρέωση’ να γίνω λαϊκός αγωνιστής.

Κάλλια Κωνσταντινίδου, ιδιοκτήτρια βιβλιοπωλείου
Το πολυτεχνείο ήταν μια αυθόρμητη έκρηξη του κόσμου ενάντια στη χούντα. Αλλά στην πορεία η λεγόμενη γενιά του πολυτεχνείου ξεφτιλίστηκε. Τότε είχαμε οράματα, όνειρα, ελπίδες, και τώρα όλα χάθηκαν. Η εξέγερση του πολυτεχνείου λειτούργησε με αυθορμητισμό, ρομαντισμό και όραμα. Νομίζαμε ότι αν πέσει η χούντα θα λυθούν όλα, αλλά τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά.
Για μένα η βασική αιτία αυτού του ξεπουλήματος είναι η εξουσία. Πολλοί αντάλλαξαν την ιδεολογία τους για μία καρέκλα. Η εξουσία είναι σειρήνα που μάγεψε πολλούς και προδώσανε αυτά που πιστεύανε. Ένα άλλο θέμα είναι ότι η γενιά μας κατέρριψε τις αξίες των παλιών χωρίς όμως να τις αντικαταστήσει με καινούργιες. Και ήρθατε μετά εσείς και βρήκατε το απόλυτο χάος. Όταν όμως σε ένα λαό λείπουν οι αξίες, η κουλτούρα, η ευαισθησία και η παιδεία γενικά, ο άνθρωπος μετατρέπεται σε μια κρεατομηχανή που παράγει χρήμα και καταναλώνει χρήμα.
Έχω ελπίδα στην νέα γενιά. Κάτι πρέπει να γίνει για να σταματήσει αυτό το χάλι, διαφορετικά όσοι έχουν αξίες θα κλειστούν στα σπίτια τους με αντικαταθλιπτικά και τα λαμόγια θα συνεχίσουν να ορίζουν τον τόπο. Αν χρησιμοποίησε η γενιά μας το πολυτεχνείο σαν άλλοθι για να αράξει; Όχι, δεν το πιστεύω αυτό. Μα δεν άραξε, άρχισε να καταστρέφει!